Door: Ernst Bulthuis op 30 januari 2012

Algemene voorwaarden: de kleine lettertjes als sluipmoordenaar

Onlangs is een interessante uitspraak gewezen door de rechtbank Leeuwarden. Een sleepboot bedrijf had tijdens werkzaamheden voor een baggerbedrijf schade aan diens schip veroorzaakt. De baggeraar stelde het sleepbedrijf hiervoor aansprakelijk. Het sleepbedrijf verweerde zich met een beroep op de Algemene Sleepconditiën 1946. Dit is een set algemene voorwaarden die o.a. een bepaling bevat die aansprakelijkheid van het sleepbedrijf uitsluit voor schade veroorzaakt aan het gesleepte object. De rechtbank honoreerde het verweer van het sleepbedrijf en dat is opmerkelijk aangezien toepasselijkheid van de Sleepconditiën tussen partijen niet was afgesproken. 

Algemene voorwaarden zijn standaard contractsbepalingen die (door de gebruiker daarvan) in meerdere overeenkomsten worden opgenomen (vaak de zogenaamde "kleine lettertjes"). Algemene voorwaarden maken integraal deel uit van ons dagelijks (contracts)leven. Het bekende bordje bij bar of discotheek ten aanzien van de afgifte van jassen op eigen risico is daarvan (ook) een voorbeeld. Uitgangspunt voor toepasselijkheid van algemene voorwaarden is een afspraak tussen partijen, net als bij een normale overeenkomst. Kortom, de ene partij biedt de voorwaarden als onderdeel van het contract aan en de andere partij accepteert deze. 

In het geval tussen de sleper en de baggeraar was van aanbod en aanvaarding echter geen sprake. De rechtbank oordeelde dat deze specifieke voorwaarden gewoonterecht vormen in de branche waarin ze worden gebruikt. De voorwaarden bepalen aldus de rechtsrelatie tussen partijen, ongeacht of de voorwaarden waren afgesproken of bekend waren. Daarbij speelt volgens de rechtbank mee dat beide partijen professionele scheepvaartpartijen waren, die regelmatig met elkaar zaken deden. 

Er zijn naast de scheepvaart meer specifieke branches waarin specifieke algemene voorwaarden de ronde doen. Te denken valt aan de bouw en veel vormen van zakelijke of electronische dienstverlening. De uitspraak van de rechtbank Leeuwarden staat niet op zich. De discussie over toepasselijkheid van algemene voorwaarden (zonder aanbod en acceptatie door partijen) is in de Nederlandse rechtsliteratuur en rechtspraak volop gaande en consensus is er (nog) niet. Blijf daarom scherp op algemene voorwaarden van de wederpartij, ook als hier niet specifiek naar wordt verwezen. Bij twijfel, niet oversteken en even navragen bij de wederpartij of een onafhankelijke derde.

Ernst Bulthuis, bulthuis@vandersteenhoven.nl